Welcome to my dreams

CHIBAI

Thanks for visiting my page. Most of the writings are in Mizo (Lusei/Lushai/Duhlian) [a native language of Mizoram], but there are also some english postings written by me and my good friends. I do hope that they are of some value to you in your daily journey of life. You can check out all the writings from this link:

Contents (Thuziak awmte)

The postings are categorized into five labels, which can be seen at the end of each posting. If you want to get a view of all the postings labelled under that category, you can do so by clicking it at the particular label name. The labels are:

# English Articles
# Mizo thuziak (Lusei Articles)
#Other Language Articles ((Hindi/ Bengali/ Mizo: Hmar/Paite/ Kuki/ Lai/ Mara)
#Informative (Hriat Zauna)
#Mind Bogglers (Ngaihtuah peih te tan)
#Songs (Hla)/ Poems (Chang)/ Quotations (Thusawi)/ Skit

Ka page-a i rawn len luh ve avangin ka lâwm e; sâp awng leh mizo awnga kei leh ka thiante thuziak bakah thil tangkai tur nia ka hriat te ka târ chhuak ve nual a, midangte tâna thil hlâwkthlak tak a nih hi ka thil duh leh thlahlel ber a ni. Thuziakte chu he link aang hian i en thei ang:

Contents (Thuziak awmte)


Kan ram leh hnam tluchhe mêk hi ka vei ber mai a ni a. Politician tha leh fel te chu an awm nual ang, mahse kan political system hi a corrrupt tawh a, mi pahnih khat thatin awmzia a awm lo, a system tawp hi thlak a ngai a ni. halai, ram leh hnam hmangaih tak tak te hi infawmkhawma bloodless revolution siam a hun ta. Kawng lehlamah kan politician te hi dem ngawt theih pawh an ni lo... Ram leh hnam hi hmangaih hi a ul a, i lo hmangaih ve a nih chuan an dinhmuna ding thei turin i inpeih em ka unau?? I ramin a ko che... Ram hruaitute puih theihnaah puih an ngai, puih theihloh chinah tih tur neia kan inhriat chuan ti ang u...

Pu Keivom pawhin tihian a sawi hial a: Ram le hnam ta dinga tu am a na martar chang: lu latu am a lu lak? Pawlitiks khawvela chu, voisuna chawimawia um kha a zingah khaihlumin a um thei a, voisuna tuolthattu Barabbas kha suolna nei lo Isu aiin insuo a ni daih thei bok. Voisuna “hossana’ tia lawm luttu rawl kha a tukah ‘Kraws-ah hemde rawh’ tiin a’n thlak thut thei. Voisuna martar chang kha a tukah tuolthattua puong a ni thei. Voisuna hel hmang le tuolthattua ngai kha a zingah zalenna suolsuoktu, hnampa a hung ni thei bok. Chu ngirhmun tar langna, Robert Browning hla phuok, College kan kai laia kan inchuk ‘The Patriot’ châng tawpna tlar hmasa tak “Thus I entered and thus I go!” ti lai tak khah kha ka zuk hriet suok vang vang chu tie! Ngaituo a suksei ngei.

Ram leh hnam tân enge tih theih i neih ??
[Zoram/Zogam ( not only Mizoram, but a 'Greater Mizoram', the land of the Zos, Zofate chenna ram zawng zawng) thar i siam ang aw...

Zofa - Doesn't matter if you are a resident of Mizoram or if you are a half-blood, as long as a drop of Zo blood flows through your veins... you are my brothers and sisters...

"Lung lungrual zain aw,
Ram kanhnam duhdaw in maw?
Tlangkhatin tlangdang thliar dan lo;
Hnamkhat le hnamkhat cawimawi in,
Zo nunmawi lungrual tein,
Sumtual run rem tlang uh si.
"


Mizoram mi ni loin thlahpawlh pawh ni la... Zothisenin a bual chhung che chuan thlahtu thuhmun kan ni e ka unau..

Zofate hi kan inzarpharh zau ve tawh a, Khawthlang ram changkang deuh zawka awm te phei hi chuan min rawn la hre ve thin angem aw ka ti fo thin. Mahse khawiah pawh awmin enganga mi hlawhtling niin kan ram leh hnam hi ngai loin inhre mah ila kan thisen zunzamah Zothisen a luang tlat si avangin tunge kan nih hi i theihnghilh lo ang u.

"Aw i pianna zolei gam, Etlawm sa'ng e,

Aw a etlawmsa zuun lai leng;

Paakbang in hong lun diing a, Tul lou diing hi,

Aw a etlawmsate giabang zuun lai ni."

Ram tana martyr te hming a dai tawh dawn si lo a, hangtharte chakna petu an ni zawk ang.


"Ram le hnam ta dinga mi tlawmngai hai le
Hringna chen lo inhlantuhai leiin,
Ei hnamin par ang vul ni la nei ngei a ta,
An sakhming thangthar lai mawi zuol a tih.
"

A tawp ber atan, kan rinna tifamkimtu, chung Pathian nung pakhat dik tak kan neih hi hre rengin kan nitin (minute tin) hun i hmang hin ang u. Sualna kan nei theuh e; mahse hat tum mi chuan hma a sawn a ni tih hre thar leh bawk ila.

"Engtiknge Sappui nun ngai lo rengin,
ka nghakhlel, kan lenna hun tur chu...."

Samuel Lalrozama Hmar (Sammy)

s/o Dr.Thangchungnunga

sammywalker@rediffmail.com

sammylrza@gmail.com

ace_of_samz@yahoo.co.in

Mob: +91-9886447684

+91-9612732554


Monday, May 7, 2012

Justice For Richar Loitam (Meitei tlangval Tualthi)

Architecture, Bangalore-a , Architecture Engineering zilai chu a hostel-a senior (Vishal leh Syed Afzal Ali )-te’n an sawisa hlum. He thil hi 17th April 2012 zana IPL en laia TV channel a lo thlak vanga an inhnialbuai chho vel vang nia sawi a ni. A lu hi tukverh thir frame-ah na takin vawi tam tak an tauhtir a, frame pawh a sawi hial a ni awm e. Ni 18 zingah hian breakfast ei tura a thawh ve tak loh vangin an va en chu thisen a lo tling pung tawh mai a, warden chu chhun 1:30pm ah an hrilh a, damdawi in an hruai chuan,'brought dead' tia declared a ni. An sawisa lai hmutu ngei mi pathum an awm a ni awm e.

Acharya Insititute management lam erawh chuan an hmingchhiat hlau-in an institute-ah engmah thleng lo angin an puang a, Richard-a hi drugs ti ṭhin nia sawiin a thih chhan pawh hi a thih hma zana accident hote a tawh vang mai mai niin an sawi. Police te pawh an hmin deuh ni awm a ni, North East mi a lo ni kher bawk si. Post mortem report, thla khat hnua chhuak tur chu an ngaichang vel.

Chutih laiin mi thahnemngai tam takin dan anga thil tisualtute hi hrem ngei a nih theihna’n an bei mek a, lusun chhungte leh dikna duha bei mek tute tan i tawngtai sak ang u. Keini Mizote ngei pawh hi thinram tak kan ni a, hnam dang ho nen intihbuai mai awlsam tak kan ni si a, phai rama kan tawh ve theuh theih a ni e. A pawi takzet.

A chanchin hrechiang emaw hrechiang duha tanpui duh kan awm chuan tah hian contact theih a ni: JusticeForLoitamRichard@gm​ail.com.

29.04.12.  khan India ram hmun hrang hrangah Richard Loitam tan hlawhtling taka protest neih a ni a; Town Hall, Bangalore khawpuiah pawh North East mipui leh NE khawtlang hruaitute leh Human Rights lam an kal ṭhahnem hle.

Tin, petition sign ve duh tan tah hian tih theih, 10,000 a tlin chuan Prime minister hnenah thlen tur a ni.

http://www.change.org/​petitions/​bring-justice-for-richard


He thilthlenga dikna a lal theihna'na hmala tur hian 2nd May, 2012 khan committee din a ni a, a hmingah COMMITTEE ON JUSTICE FOR RICHARD tih phuah a ni. 5th May,2012-ah Meeting vawihnihna neih a ni a, committee chu siam ngheh (finalize) a ni.

He thil hi National issue-ah a chang chho mek a. Sunil Deodhar, national Convener North east india Sampark cell (BJP) pawh Bangalore-ah thlawk thalin Committee hruaitute nen CM leh Home minister an va hmu tawh.BJP president pu LK Advani pawhin Karnataka sorkar lai BJP CM mimal takin a rawn phone tawh a. Chuan Central Congress lam pawhin an ngaihven hle.

He committee tan hian North East atanga hnam hrang hrang awm association zinga zirlai hruaitute bik sawm an ni a, Manipur hi hma latu ber an nih angin Zirlai pawl leh Khawtlang lam hruaitute an tel ve.

He committeee atang hian North East platform tha tak siama kan inunauna tihpun tur leh helpline tha tak siamchhoh zel tum a ni a, NE organization changtlung tak dinchhoh theih beisei a ni. Bangalore atangin India ram khawpui dangah kankai tir zel tum a ni bawk, chu platform chu.


Committee structure:

OB leh Advisers te:

Convener: Mr. Jangkholen Elvis Singson (President - Kuki Students’ Organization, Bangalore branch) - 09916107037
Co-convener: Mr. Jonathan Kungate (Senior Adviser - Hmar Students’ Association, Bangalore branch)
Co-convener: Mr. Tiken Tayengjam (President - Bangalore Manipuri Sutdents' Association)
Co-convener: Mr. Angaube (Ex-President, Zeliangrong Students' Union, Bangalore branch)

General Secretary: Mr. Ninglum. H (General Secretary - Tangkhul Students’ Union, Bangalore branch)
Joint Secretary: Mr. Samuel Lalrozâma Hmar (Senior Adviser - Mizo Students’ Association, Bangalore)
Joint Secretary: Mr.Biswajit Tamuli (Assistant General Secy, Assam Society of Bangalore)

Information Secretary: Mr. Vivekananda R.K. (Member Secretary - Manipuri Meitei Association Bangalore)
Information Secretary: Mr.Randolph Amaw (President, Hmar Students’ Association, Bangalore branch)
__________________________​__________________________​_______________

Legal Adviser: Mr.James Haoshimweeng (Member - Tangkhul Students’ Union, Bangalore) Legal Adviser: Mr.K.Remruatfela (President - Mizo Students’ Association, Bangalore)

Senior Adviser: Mr. P. Om Prakash (President - Manipuri Meitei Association, Bangalore)
__________________________​__________________________​______________-

Media Co-coordinator: Mr.Tony Longjam (Member - Bangalore Manipuri Sutdents' Association)
Media Co-coordinator: Ms.Monica Khagembam (Journalist)
Media Co-coordinator: Ms. Pinky Okram(Volunteer)
Media Co-coordinator: Mr. Ngukato Chishi (Literary Secretary, Naga Students' Union Bangalore)

Thursday, April 12, 2012

Mizo: MIXED MARTIAL ARTS (MMA) Kan Tih Hi !


MIXED MARTIAL ARTS (MMA) KAN TIH HI
-Samuel Lalrozâma Hmar (Sammy)
 
Mixed martial arts (MMA) hi full contact combat sport, tharum thawha infiamna, a ni a, inhnek leh inpèt bakah inbuan (Grappling) phal a ni, ding chung leh bawk/mu-in chhuatah. MMA bulṭhum hi Greek rama hmanlai Olympic-ah khan a chhui let theih awm e. Kawng tinrenga inkhawihtheih, dan mumal tak awm sia hmanraw tel lo-a inbeihna: Pankration an tihah chuan. He indiamna hi document mumal tak neia record hriat hlui theih ber pawh a ni awm e. 1900 chawhma lam vel khan martial arts hrang hrang chawhpawlha inbitumna siam  a hluar hle a Europe, Japan leh Pacific Rim velah. Vale Tudo an tih, Brazil rama an siamchhuah insual dan art rothap tak mai chu Gracie chhungkua chuan 1993-ah USA-ah an la lut a, khawvela MMA thehlartu company lian ber Ultimate Fighting Championship (UFC) dinchhuahna kawng hawngtu a lo ni ta hial a ni [1]

UFC hmasa lamah chuan Vale Tudo style hlauhawm tak te chu him taka khelh a nih theihna’n dan thar duan chhoh zel a ni a, chumi kal chho zêl chuan tun laia dan him tak MMA-a kan hmuh hi a lo hring chhuak ta a ni. A tirah chuan martial arts tam tak zinga, hmanraw hmang lo-a insualna’na, ṭangkai ber tur zawnna’n tih a ni deuh a, dan leh dûn pawh a tam lo khawp mai. [2] A hnu-ah chuan infiammi te chuan art pakhat mai duhtawk lo-in thil tam tak an zir belh ta a ni[3]. Mixed martial arts tih hming hi Battlecade CEO leh Presiident Rick Blume-a’n kum 1995-a a phuah a ni [4].


A BUL TUMTUTE

MMA lo pian danah hian American leh Japanese ho kut a tam hle a, an rama an hrinchhuah inbuan infiamna Brazilian Jiu-Jitsu leh shoot wrestling an tih te chuan kawng a sial nasa hle. Vale Tudo chu a tirah "Gracie challenge" tiin Carlos Gracie leh Hélio Gracie-te’n an siam a, an chhungkua chuan an tinung zui zel. Chutih mek laiin Japan-ah chuan MMA ang chi professional wrestling, Ishu Kakutōgi Sen (heterogeneous combat sports bouts) an tih chu an lo uar ve hle bawk. Chu’ng khel ṭhin zinga lar deuh chu Antonio Inoki (1970 chho) a ni. Chuti ang chuan kal chho zelin Japan-ah chuan Shooto tih chu a lar chho a, chu chuan shoot wrestling tih chu 1985 khan a lo piantir ta a ni. MMA chu infiamna anga tui chho an tam tak em vangin kum October 11, 1997 khan Pride Fighting Championships (PRIDE or Pride FC), khawvela MMA organization lian ber chu Tokyo-ah din niin chumi ni vêk chuan hawn a ni ta a ni. Amaherawhchu March 2007 khan UFC MMA promoters neitu Zuffa LLC hnenah hralh tak a ni.

Ultimate Fighting Championship (UFC) hmasa ber, kum 1993-a Gracie chhungkua-in US-a an siam khan[5] thawk leh khatah khawvel pum a nghawr nghal deuh thaw a ni, Royce Gracie-a’n chakna a chan a, minute nga chhung leka a tumpui pathum te a tlawm avangin [6]. Chu chuan martial arts khawvelah pawh inthlakdanglamna leh ngaihdan thar a rawn hring chhuak hial.

April 3, 2001-ah khan New Jersey State Athletic Control Board chuan MMA promoters, players leh mio pawimawh hrang hrangte ko khawmin dan siam a rawt a, MMA dan puitling tak chu lungrual taka siam a ni ta a ni.[7] November 2005-ah chuan MMA hlutzia leh ṭangkaizia chu  the United States Army-in an US Army Combatives School-a first annual Army Combatives Championships a buatsaiha MMA a sanction aṭang chuan hriat chhoh a lo ni ta bawk.[8] Thailand-ah ve thung chuan 2012 kum tir lam aṭang khan an ban. [13]
 

MMA EVENTS

UFC baka MMA promotion event zinga lar zual deuh te chu he’ngte hi a ni:
  1. Strikeforce (2006–Present)
  2. International Fight League (2006–2008): League anga MMA tournament siam hmasa bertu a ni.
  3. EliteXC (2006–2008)
  4. Bellator Fighting Championships (2008–Present): World championship title nih theihna hlantu a  ni. Title bakah $ 1,00,000 hlan an ni.
  5. DREAM (2008–Present)

Unified Rules of Mixed Martial Arts hnuaiah hian weight class pakua a awm a, chu’ngte chu: [9]
  1. Flyweight (up to 125 lb / 56.7 kg),
  2. Bantamweight (up to 135 lb / 61.2 kg),
  3. Featherweight (up to 145 lb / 65.8 kg),
  4. Lightweight (up to 155 lb / 70.3 kg),
  5. Welterweight (up to 170 lb / 77.1 kg),
  6. Middleweight (up to 185 lb / 83.9 kg),
  7. Light heavyweight (up to 205 lb / 93.0 kg),
  8. Heavyweight (up to 265 lb / 120.2 kg),
  9. Super heavyweight (upper weight limit awm lo)

UFC bik hian weight class 8 a nei a, chuta champion lai te chu: [9]
            Division          Upper Weight Limit  Champion                 Since                           Title Defenses
  1. Heavyweight   265 lb (120.2 kg)-         Junior dos Santos-       November 12, 2011 (UFC on Fox)-     0
  2. Light Heavyweight 205 lb (93.0 kg)-  Jon Jones-                    March 19, 2011 (UFC 128)-                2
  3. Middleweight 185 lb (83.9 kg)-           Anderson Silva-          October 14, 2006 (UFC 64)-                9
  4. Welterweight  170 lb (77.1 kg)-           Georges St-Pierre-       April 19, 2008 (UFC 83)-                    0
  5. Lightweight    155 lb (70.3 kg)-           Benson Henderson-     February 26, 2012 (UFC 144)-                        0
  6. Featherweight 145 lb (65.8 kg)-           José Aldo-                   November 20, 2010 (UFC 123)-          3
  7. Bantamweight (61.2 kg)-                    Dominick Cruz-            December 16, 2010 (WEC 53)-           2
  8. Flyweight        (56.7 kg)-                     Vacant

Glove (kutzungṭang lang) bun ngei tur hi 4oz-6oz inkar a ni tlangpui. Bout khat hi minute nga round, vawi thum emaw vawi nga emaw a ni tlângpui bawk; hmeichhe inkhelh chuan minute thum te a ni ṭhin thung. Mipa chuan kawr ha-loin mma kekawrbul a ha anga hmeichhia chuan kekawrbul leh sports-bra a hrêng tur a ni, gum shield hi hmuam vek tur. Hnehna chan dan hrang hrang awm thei te: [9]
  1. Hun ral hnua judge te thutlukna,
  2. Referee tih tawp
  3. Fight doctor tih tawp (inhliam vang a ni tlangpui),
  4. Intlàwmtîr (submission)
  5. Cornerman-in towel a thehluh
  6. Knockout.
  7. Disqualification
  8. Forfeit (|an hmaa a tlawmin)
  9. No contest (chêt mawi loh leh dan bawhchhiat vanga intum pahnih te chak loh tir)

A HLAUHAWM EM?

MMA hi street fight anga langin hlauhawm hmel viau mah se, dan leh dun mumal taka wm a ni a, fighter te pawh fit tawk tak an nih vangin iinfiamna dang ang bawkin a him ve a ni. Thi em han sawi tur pawh official record chuan mi pahnih chiah an la awm: Sam Vasquez (November 30, 2007) [10] leh Michael Kirkham (June 28, 2010) [11] Infiamna dang kan en chuan nunna chan phah kan hmu ṭeuh awm e.
MMA hi tawngpawng ngam ngawt chi a ni lo, martial arts a nih angin a inthlifim ve hle a, a technique te hi insual hrat ringawt tan chuan thiam ve ngawt chi pawh a ni hek lo. Amaherawhchu MMA thiam tan chuan insual a thiam zual sauh theih awm e. Hah lo-a rei deuh insualna te a keng tel. Scientific based veka siam a ni a a lock te hi, tam tak chu 90 degree a luh ngai te a awm a, taksa anatomy hriat chian te a ngai em em a ni.
 -

Judo, karate, taekwondo, jujutsu ldt. fâwm kim hle mah se Art pawimawh em em bik pahnih MMA in a mamawh a awm a, chu’ngte chu:
MUAYTHAI : Art of eight limbs an tih mai; ke, khup, kiu leh kut hmantheihna Thailand traditional art hi a pawimawh hle. Chhuata pakhat a tluk tawh chuan (knockout emaw na tuar vangin) insual a tawp tur a ni tih deuhthawa rorum a ni.
Muay= Art of Fighting,
Thai=Thailand

BRAZILIAN JIUJITSU: Judo aṭanga siam chhuah niin ‘chhuata tluk chiahin insual chu ṭan a ni’ tih thupui hmanga lock chi hrang hrang siamchhuahna art hi a pawimawh mangkheng a ni.
Jiu/Ju = "gentle, supple, flexible, pliable, or yielding.
Jitsu/Jutsu= "art" or "technique”

India ramah chuan Promoter lian tak mai Tigers Gym chu kum 2000 khan din a ni a, chuta ṭang chuan Evolution MMA a lo piang a, tunah chuan lian vak lo pawh an awm belh nual tawh. 2012 kum tir khan Bollywood mite nen ṭanghoin MMA Federation of India chu Sports Authority of India nen lungrual taka kal ho tura din a ni leh a, MMA promoters lian deuh deuh ho chu an tel deuh vek. Tah chuan Mizoram pawh kan tel ve ta a, Zofate tan kawng thar ṭha tak sum lakluhna tling leh infiamna nuam (taksa mai ni lo-a thkluak exercise mamawh hnem em em) chu a lo inhawng ve dawn ta a ni.
 

NOTE: MuayThai leh jiujitsu chanchin leh MMA chanchin dang hi chu a tharin kan la sawifiah leh dawn nia.


Thuziak ràwnte:
1.       Gross, Josh (March 20, 2011). "UFC buys rival Strikeforce". ESPN.com.
2.       Plotz, David (November 16, 1997). "Fight Clubbed". Slate.
3.       McFarland, Matt (May 6, 2008). "Ultimate Fighting wants to come to NY". WNYT.com. Archived from the original on 2008-05-09.
4.       UMSTEAD, THOMAS (September 18, 1995). "Operators struggle again with UFC time overrun". Cable & Wireless Inc. Multi Channel News.
5.       Bledsoe, Gregory; Edbert B. Hsu, Jurek George Grabowski, Justin D. Brill, Guohua Li (2006). "INCIDENCE OF INJURY IN PROFESSIONAL MIXED MARTIAL ARTS COMPETITIONS" (PDF). Journal of Sports Science and Medicine (Combat Sports Special Issue): 136–142.
6.       "Fight Finder – UFC 1 The Beginning". Sherdog.com.
7.       "Mixed Martial arts Unified Rules of Conduct". New Jersey State Athletic Control Board. September 5, 2002.
8.       "Army Embraces MMA for Inaugural Combatives Tournament". Sherdog.com. 2005-11-03.9.       Wikipedia Online Encyclopaedia
10.    Sam Vasquez Dead at 35". Sherdog.com. 2007-12-02.
11.    "Fighter Dies in South Carolina After First Pro Bout". Sherdog.com. June 28, 2010.
12.    Otagon photo; UFC website
13.    Kittipong Thongsombat (2012-3-31). "Thailand bans mixed martial arts". Bangkok Post: p. S6. "SAT officials met this week to discuss whether holding an MMA event was lawful or not following a request from a private company and they finally agreed that under the 1999 boxing law, it is unlawful to stage an MMA event in Thailand. "Organising a MMA event here would hurt the image ofMuay Thai," Sakol Wannapong said." 


[He article hi Lengzem Monthly magazine June 2012 issue-ah tihchhuah a ni]

Monday, February 27, 2012

Mizo: Ngaihtuahna RIL



Kum zathum kalta, China ram Ming lalchhungkua (Dynasty)-in an awp lai (1368 to 1644), khan kung fu thiam pakhat Wong Long-a hi a awm a; pa tumruh leh ngaihtuahna sêng tam mi, ram leh hnam hmangaih tak, hlawhtlin hma-a bei ngar ngar thin mi a ni. Khatih hunlai khan mipa te inelna ber chu insual thiamah a ni a, ani pawh chuan Shaolin kung fu a zirthiam hnu chuan intuaihriam lehzual duhin a rilru a siam a, kawng thar zawng turin a mit a len kual ta a ni.  Shaolin temple a zawm nachhan ber erawh chu insual huai nih duh vang hrim hrim ni lo-in, hnam dang: Manchurian hnam ho-in China an awp bet chu a laknata a thinrim vang a ni a; ram leh hnam zalenna suala an ram riãngtè chu laklet duhna rilru a put vang a ni. Chu kawng zawh tur chuan insual thiam tak nih a tulin a hria a, a duh ber pawh a ni. Chuti anga mithiam a lo nih chuan Manchurian ho dotu helpawl hruaitu-ah a tan chhoh hial theih a beisei. Mahse a rin phak bak, kum tam tak thlenga inthlahchhawn tur thil thar siamna kawnga ngaihtuahna thar chu a thluakah a la in mûng reng mai tih erawh a hre pha hauh lo. [Chhui dan thenkhatah chuan he sytle lo chhuahna hi Song Dynasty atangin ni-a sawi a ni. Wang Long-a chu Abbot Fu Ju (福居) (1203–1275)-a’n Shaolin Kung fu tihhmasawn leh tih chak a tumna lama master tha 18 a thlan chhuah te zinga tel ve-in, chuta a tihhmasawn tumna-a a siam chu niin sawi a ni. Amaherawhchu Ming dynasty hunlai, tuna kan sawi tur anga thleng anga chhui let hi a tam zawk].

Chutih mek lai chuan Manchurian dotu helpawl zingah phiarrutu officer an awm vangin helpawlin Ching lalchhungkua paihthla-a Ming lalchhungkua dintir leh an tum chu an lo hlawhchham ve chiah a. Shaolin Temple chu helpawl ho tana tlankhawmna hmunah a chang chho zel ta ni. Roreltu Manchurian ho chuan Shaolin temple chu tuma tihbuai loha mahni inrelbawl (autonomous) hmun a nih vang leh helpawl tlanluhna hmun tha tak a nih vangin an ngaihven ta hle a.

Chu chuan awmnawmlohna a thlen a, chu dinhmun chuan, Shaolin temple chu hel ho-in sahimna’na an hman ber a nih vangin, ram roreltute zingah awmnawmlohna a thlen a, chu dinhmun chuan an ram lal ber chu thuchhuah siam turin a tur ta hial a ni. Shaolin temple zawng zawng hàla monk te chu thah vek turin thu a pe ta pawp mai. Tichuan tihchimit tumin an veh a, an that ta chiam mai a ni. Wong-a pawh chu a thian damchhuak thenkhatte tlanchhia-in Shan Tung chheh vel tlângdungah an inbengnel ta a, chutah chuan an sakhuana leh insual thiamna te chu an tharthawh tha chho leh a, intuaihriamin an inti chak thar leh a ni. An zirtirtu a thih hnu chuan Wong-a leh amah aia senior pakhat monk Feng-a te chu an pawl hotu ber an ni chho zui.

Hun a kal zela, Wong-a pawh chu insual thiam tak a ni chho a, mahse Feng-a chu an insual fiam chang chuan a hneh thei tlat lo thung. Chu chuan a rilru a kap hle. A thiamna te chu tha tawk lo-a hria-in a inngaihtuah nasa hle a, ngaihtuahna ril tak nen mahni-a hun hmangin rilru fim takin a inngaihtuah ngut ngut thin. Chutih mêk lai chuan Feng-a chuan Shaolin monk ho tih thin danin kum thum chhung China khaw hrang hrangah sakhuana thil vanga zin kual turin feh chhuah a tum a, a inpuahchah ve a. A nau-in a hneh loh vangin a lungawi lo a ni tih erawh a hriatpui a, rilru puitling tak pu-in thawidam sak ngei a duh a, Wong-a chu kum thum hnu-a a kir leh hnu chuan a hma aia a lo that tawh leh tawh loh en turin a tiam a, a kalsan ta a.

STYLE THAR A PIANG

Tichuan Wong-a chu chhum lo chat lo-in nitin a intuaithara, phaitual hnim hring dup zinga zîng khawvàr tantirh vela insawizawi chu a tih thin dan tlangpui a ni. Ni khat chu chem vai a zir hah hnep hnu chuan a thu hahchawl a, Buddhism chungchang lehkhabu a chhiar laiin a kiang leia thãwm ri ser ser a hriat chuan a ngaihtuahna a la peng ta a. A han en chian chuan rannung pahnih uifãwm (praying mantis) leh khau chi khat (cicada) insual hi a lo ni a, rei lote chhung chuan uifawm chuan a that a, a ban chak tak hmang chuan a chep a, a ei ta mai a. Wong-a chu, uifãwm mize tihbaiawmtak chuan a chawkphur nasa mai; a chet kual dan vel leh a bân chu a hmelmate mana pawt hnai tura a lek dan vel chuan a impress hle bawk. Chu rannung themthiamna kawlhrawng tak mai chu a thiamna neihsa nen chuan chawhpawlha chhunfin a tum ta a ni. Hmawlh te reuh tê a la a, uifãwm chu a infiampui a, a themthiamna te chu natna pumpelhna’na a hman dan leh hmelmate hnehna’na a hman thiamzia a en chîk a, chuti ang chuan  nitin a ti thin.


Ni rei lo te hnu-ah, uifãwm insual dan a zir atang chuan, mihring tana hman theih turin step hrang hrang a rem fel a, a ban chezia te chu chi sawmpahnihin a then ta a ni. Chu’ngte chu: kou (hook), lou (grasp), t'sai (strike), kwa (upward block), tiao (hook), chin (advance), peng (recede), ta (strike first), chan (contact), nien (cling), tieh (tag), leh k'ao (lean).

 A thil thiam thar tifamkim tur chuan a ke chheh chu tihchak a tul tih a hria a, chu chu China rama zâwng ho chezia atangin a siam ta bawk a; an che-hmang leh mize dangdai, ninhlei tak mai chu a ke chheh, uifawm kut che zia puibawmtu rinawm tak atan a hmang ta a ni.

Chu a thiamthil thar chuan bulthut nghet tak pein a hria a Style sawmpasarih dan te chu chumi hmanga her dang lam turin hma a la ta hial a. Cu’ngte chu:


1) chen kuen technique by Tai Jo,
2) ton boi kuen technique by Hon Tong,
3) mein feng technique by Chen Yun,
4) dune kuen technique by Won Yuen,
5) dune da technique by Mah Jaik,
6) hau kuen technique by Shuin Hong,
7) kau sun dune da technique by Wong Chien
8) mien jueng technique by Mien Sai,
9) koi sow tong kuen technique by Gow Soing,
10) sut gung ngang bung technique by Wy Duk,
11) kou lou t'sai technique by Liu Hsing,
12) gwon lau gwoon yee technique by Tam Fong,
13) gim la dit fait technique by Yen Ching,
14) yin yang guet technique by Lum Chong,
15) chut sai lin guen technique by Man Gum,
16) wa lai fou choi technique by Tsai Lein,
17) gwan choi yup jak technique by Ung Gwon.



Chu thiamna awmsa a thildang belhna chuan a hnu zela thangthar te tan kawng tha lutuk mai chinthan dan ngai (traditional) ngawt lo deuha mahni ngaihtuahna hmanga kawng thar zawn nachang hriatna te a thlen bawk. He’ng style sawmpasarih mai bakah hian technique dang tha tak tak shaolin law hon gong breathing exercises, iron palm, and northern style weapons te a belh bawk. Chu thiamna thar chu tha chakna hlanga innghat a nih tak loh vangin hard leh soft tactic in lungrualna ni-a ngaih a ni.

Tichuan monk Feng-a chu kum thum hnua a rawn let leh chuan an han infiam leh a, Wong-a chua awlsam takin a chak ta mai a, a unaupa mak ti tak chu a thil hmuhchhuah thar chu a hrilh a, an pahnih chuan a insualna thiamthil hmuhchhuah thar chu praying mantis kung fu ti-a phuah an remti ta a ni. An zir dun a, an thlifim sel bawk a, a kalhmang awmzia leh chetzia-a felhlel lai te an siam tha zel bawk a. Tha tawk ta ni-a an hriat hnu chuan midang hnenah thil dang zawng aia chungnung, kung fu level sâng tak angin an zirtir ve ta a ni.

THAWHRIMNA RAH

Kum tam tak hnuah Wong Long-a chu a thi a, praying mantis kung fu chhuanvawr tak chu Shaolin monk ho hnenah chauh zirtir zui a ni a; Sil Tao Yen-a, ngaihtuahna thui tak nei mi a rawn thlenna chuan pawnlam mite hnena zirtirna a rawn chawchhuak. Temple a luh tirh chuan a hma-a a la hmuh ngai reng reng loh insual dan kalhmang thar a hmuh chuan a mit a le hle. A tirah chuan a ni deuh uih uihin a tha tawk lo-in a hria. A hmuh hmaih chu tangkai taka taksa pum thiam taka rilru leh tisa chakna zawng zawng phochhuahna’na hman dan kawng a lo inthup ru reng tih chu a ni. Chu technique tha tak mai, zirthiam har tak si hmang chuan monk ho chuan tihrawl chakna leh rei fe hah lo-a inbei thei tura an zir thin  ‘hard style shaolin kung fu’ an tih chu zir ngai ta lo-in an duh ang thalin hnehna chang turin an che thei ta niin  an ngai hial a ni.

Li-a chu Fushan-ah pêmin a thehdarh zel a, chu hmuna a zirtir pakhat, Lo Kwon Yuk chuan mi dang tam tak a zirtir chhuak a; chu’ng zinga lar tak chu Wong Hon Fun, Hong Kong–a "Mantis King," ti-a hriat bawk chu a ni. Chupa chuan northern praying mantis kung fu system chanchin lehkhabu siamin chhuah sawmli (40 volumes)  lai a siam chhuak hial a, tunlai thleng pawha he system zirmite kaihruai bertu a la ni hial. Wong-a chu kum 1973-ah a boral a, a zirtirte tam tak hnenah a thiamna a thlahchhawng a, chu’ng zinga chhuanawm tak chu Al Cheng, Hong Kong-a full contact champion, fo tawh thin a ni. Canada-ah a in beng bel a,  kum 1979 atangin a zirtir tan a, kum tam tak Vancouver's Chinatown-ah a zirtir hnu-in a zirtir chhuan ber Jon Funk (tuna Executive Director of the Praying Mantis Kung Fu Federation ni ta) hnenah thuneihna a hlan chhawng a ni. Vawiin thlengin la inzirtir chhoh zel a ni a, Khawthlang ramah phei chuan mi tam takin eizawnna berah hmangin sum tam tak pawh an hailut hial. Tin, style dang tam tak hneh chhotu pawh a la ni zui zel.

MIZO TE VE HI!

Heti ang hian mipakhat ‘ngaihtuahna ril’ tak chuan martial arts khawvel a sawi dang lam ve tlat mai! Keini hian eng ngaihtuahna nge kan put ve dâwn? Thil chîk mi kan ni ve em? Ngaihtuahna ril neiha, engkim mai chîk taka zir chunga tûn kan dinhmun aia tha-a ding thei tura beihtheihna kawng àwn fo hi kan tihtur ber a ni dawn lo’m ni? Midangte tluk lo ni-a inhriatna hian anmahni ngaihsànna a nih lèm loh chuan mahni insitna a thlen duh fo. Mahni tlukpui te ni-a ngaihte’n min khúm hian rilru a nuam lo duh thin. Chuti ang hunah chuan Wong-a ang hian, kan tluklohte chu hneh ngei tumin ngaihtuahna ril tak nen bei ila, inelna thianghlimin i cho thin ang u, inerna bawlhhlawh tak ni lo-in. Miin min el an lo tum a nih pawhin Funk-a ang hian rilru zau leh puitling tak pu-in min tluklotute chu fuih chungin hmachhawn ngam ila a tha awm e.

Eng dinhmun zawk zawka ding pawh ni ila hnam khat leh rinna (thlarauah) khat pu kan nih chhung hi chuan thawhho dan kawng hi zawng zel ta ila kan hnam hi a lo ropui-in a lo thanglian leh zual ngei ang le. Zofa, tlemtè te hian midang nuna ngaihsantlak kan hmuh lai theuh hi phawrh lan sak ngam ila, inchawimawi thiam tawn ila, in er lo-in thianghlim takin in el zawk ila, kan vela hnam dang ho mithmuhah kan va sâng leh zual dawn em! Mi pakhat thluak ai chuan pahnih thluak hi a lo tha fo thin bawk si! I ngaihtuah ve ngai em? Ril takin han ngaihtuah ve teh khai…

References:
1.       Kohn, Livia. Daoism Handbook. Leiden: Brill, 2000 (ISBN 9004112081)
2.       atlantamartialarts site
3.       Wikipedia online encyclopaedia
4.       mantiskungfu site


  [He thuziak hi Bangalore Mizo Association official newspaper Vol XVII Issue no.42 ah kaihtawia chhuah a ni a, hei hi a full version a ni]